Bilanço Nedir?

Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihte elinde ne olduğunu ve bunu hangi kaynaklarla finanse ettiğini gösteren finansal tablodur. Şirketin o günkü fotoğrafı gibi düşünün. Gelir tablosu bir dönemi anlatır. Bilanço ise tek bir tarih noktasını anlatır.

Temel denklem nettir: Varlıklar = Borçlar + Özkaynaklar
Bu eşitlik bozulmaz. Bir kalem arttığında, diğer tarafta mutlaka bir karşılığı vardır.

Bilanço Neden Önemlidir?

Bilanço, karar verirken elinizi güçlendirir. Çünkü kârlılık tek başına yetmez. Şirket kâr ediyor görünür ama nakit sıkışabilir. Bilanço size şu soruların yanıtını verir:

Kısa vadeli borçları ödeme gücü var mı
Alacaklar ve stoklar gerçekçi mi, şişmiş mi
Borç yapısı sürdürülebilir mi
Özkaynaklar güçleniyor mu, eriyor mu

Bilanço, özellikle büyüme dönemlerinde kritik olur. Hızlı büyüme bazen borcu artırır. Bazen de işletme sermayesini kilitler. Bu ayrımı görmek için bilanço şarttır.

Bilanço Yatırımcı İçin Ne İfade Eder?

Yatırımcı için bilanço, şirketin dayanıklılık seviyesi ve risk haritasıdır. Yatırımcı genelde üç şeye bakar:

Likidite: Kısa vadede nakde dönecek varlıklar yeterli mi
Borçluluk: Borç/özkaynak dengesi makul mü
Varlık kalitesi: Alacaklar tahsil edilebilir mi, stoklar satılabilir mi

Özellikle b2b çalışan işletmelerde alacak yapısı daha belirleyici olur. Çünkü satış yapılır ama tahsilat gecikirse bilanço güçlü görünürken nakit zayıflayabilir. Bu yüzden sadece toplam alacak tutarı değil, vade yapısı da okunmalıdır.

Bilanço Nasıl Hazırlanır?

Bilanço hazırlamak, dönem sonu tablo üretmekten ibaret değildir. Amaç doğru sınıflandırma ve gerçeğe yakın değerlemedir. Uygulanabilir bir akış şöyle:

Kayıtların tamamlanması

Fatura kayıtlarını kontrol edin
Banka hareketlerini inceleyin
Kasa işlemlerini gözden geçirin
Çek–senet kayıtlarını kontrol edin
Cari hesapların eksiksiz işlendiğinden emin olun
Banka kayıtları ile muhasebe kayıtlarının uyumunu kontrol edin

Mutabakatlar

Cari hesap mutabakatlarını yapın
Banka mutabakatlarını tamamlayın
Stok mutabakatlarını kontrol edin

Düzeltme ve değerleme işlemleri

Amortisman kayıtlarını yapın
Kur değerlemelerini gerçekleştirin
Reeskont hesaplamalarını yapın
Şüpheli alacak karşılıklarını ayırın
Stok değer düşüklüğü gibi gerekli düzeltmeleri yapın

Dönem kapanışı

Gelir–gider hesaplarını kapatın
Dönem kârı veya zararını hesaplayın
Sonucun özkaynaklara yansımasını sağlayın

Kontrol

Bilanço dengesini kontrol edin
Varlıklar = Borçlar + Özkaynaklar eşitliğini doğrulayın
Denge varsa her şey doğru olmayabilir
Denge yoksa kesinlikle sorun olduğunu unutmayın

Planlama tarafında çoğu işletmede dönem sonuna yakın stok sayımı ihtiyacı doğar. Sayım yapılmazsa stok kalemi hatalı kalır. Bu da bilançonun tamamını bozar.

Bilanço Düzenleme İlkeleri Nelerdir?

Bilanço düzenlerken bazı ilkeler, hataları ciddi şekilde azaltır:

Dönemsellik: Gelir ve gider doğru dönemde olmalı
İhtiyatlılık: Risk varsa görmezden gelmemeli. Şüpheli alacak, değer düşüklüğü gibi konular burada çıkar
Tutarlılık: Aynı tür işlemlerde benzer yöntemler kullanılmalı
Belgelendirme: Kalemlerin dayanağı olmalı. Özellikle e-fatura süreçlerinde belge düzeni güçlü olursa dönem sonu düzeltmeleri azalır
Önemlilik: Önemsiz kalemlerde basitlik, kritik kalemlerde detay

Bu ilkeler, bilançoyu sadece doğru değil, aynı zamanda karşılaştırılabilir hale getirir.

Bilanço Kalemleri Nelerdir?

Bilanço iki ana taraftan oluşur: Aktif (Varlıklar) ve Pasif (Kaynaklar).
Aktif, şirketin sahip olduğu varlıkları; pasif ise bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğini (borçlar ve özkaynaklar) gösterir. Aşağıdaki listede temel bilanço kalemleri bu yapıya göre özetlenmiştir:

Aktif / Dönen Varlıklar

Ne anlatır: 1 yıl içinde nakde dönecek değerler
Örnek kalemler: Kasa, banka, ticari alacaklar, stoklar

Aktif / Duran Varlıklar

Ne anlatır: Uzun vadeli kullanılan değerler
Örnek kalemler: Makine, araç, bina, demirbaş

Pasif / Kısa Vadeli Yükümlülükler

Ne anlatır: 1 yıl içinde ödenecek borçlar
Örnek kalemler: Ticari borçlar, vergiler, kısa vadeli krediler

Pasif / Uzun Vadeli Yükümlülükler

Ne anlatır: 1 yıldan uzun vadeli borçlar
Örnek kalemler: Uzun vadeli krediler

Pasif / Özkaynaklar

Ne anlatır: Ortakların payı ve birikmiş kâr/zarar
Örnek kalemler: Sermaye, geçmiş yıl kârları, dönem kârı/zararı

Genelde en çok risk üreten kalemler şunlardır: ticari alacaklar, stoklar ve kısa vadeli borçlar.
Çünkü alacakların tahsil edilememesi, stokların eritilememesi/değer kaybetmesi ve kısa vadeli borçların ödeme baskısı, şirketin nakit akışını ve likiditesini doğrudan zorlayabilir.

Bilanço Nasıl Okunur?

Bilançoyu okumayı kolaylaştıran pratik sıra şudur:

Önce kısa vadeli ödeme gücü
Sonra alacak ve stok kalitesi
Ardından borçların vade yapısı
En sonda özkaynak trendi

Hızlı bir kontrol formülü: Net işletme sermayesi = Dönen varlıklar - Kısa vadeli borçlar
Pozitifse genelde nefes aldırır. Negatifse nakit baskısı ihtimali yükselir.

Bu noktada cari oran nedir konusuna aşinaysanız okuma daha da hızlanır. Çünkü bilanço, oranlarla daha net konuşur.

Aktif Taraf Nasıl Yorumlanır?

Aktif taraf, şirketin elindeki kaynakları gösterir. Ama tutar tek başına yeterli değildir. Kaliteye bakın:

Nakit ve benzerleri: Gerçek nakit mi, dönem sonu geçici bir artış mı
Ticari alacaklar: Artış varsa tahsilat süresi uzuyor olabilir. Ya da satış büyüyordur. Kararı vade analiziyle verin
Stoklar: Stok artışı bazen büyümeye hazırlıktır. Bazen elde kalma riskidir. Stok devir hızı nasıl hesaplanır konusu burada çok işe yarar
Duran varlıklar: Yatırımı gösterir. Ama amortisman ve değerleme yöntemi tutarlı olmalı

Sık hata: Alacak ve stokları otomatik olarak güçlü varlık sanmak. Doğrusu şu: nakde dönüşme hızını sorgulamak.

Pasif Taraf Nasıl Yorumlanır?

Pasif taraf, varlıkların finansman kaynağını gösterir. Buradaki iki kritik konu vade ve maliyettir.

Kısa vadeli borçlar: Ödeme baskısını gösterir. Kısa vadeli borç artıyorsa nakit yönetimi daha önemli hale gelir
Uzun vadeli borçlar: Büyümeyi destekler. Ama faiz yükü sürdürülebilir olmalı
Özkaynaklar: Şirketin tamponudur. Özkaynak güçleniyorsa dayanıklılık artar. Eriyorsa kırılganlık artar

Burada karar kriteri nettir: Borçla büyümek mümkündür. Ama borç kısa vadeli, nakit üretimi zayıfsa risk büyür.

Bilanço Nasıl Analiz Edilir?

Bilanço analizi, tabloyu parçalarına ayırıp karşılaştırarak anlamlandırmaktır. En pratik üç yaklaşım:

Yatay analiz: Aynı kalemlerin dönemler arası değişimi
Dikey analiz: Kalemlerin toplam içindeki payı
Oran analizi: Likidite ve borçluluk oranları

Örnek oran mantığı:

Dönen varlıklar, kısa vadeli borçları ne kadar karşılıyor
Toplam borç, özkaynağa göre ne seviyede
Alacak ve stoklar büyürken nakit neden artmıyor

Bilanço Analizinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bilançoyu doğru yorumlamak için şu risk noktalarını kaçırmayın:

Alacak kalitesi: Tahsilat gecikmesi varsa bilanço iyi görünürken risk artar
Stok şişmesi: Satılamayan stok, değer düşüklüğü riski taşır
Vade uyumsuzluğu: Kısa vadeli borçlar yüksekse, dönen varlıkların nakde dönüşmesi gecikirse sıkışma olur
Dönem sonu makyajı: Dönem sonunda yapılan geçici işlemler tabloyu olduğundan farklı gösterebilir
Karşılık ve değerlemeler: Şüpheli alacak, amortisman, kur değerleme gibi düzeltmeler yapılmadıysa bilanço gerçeği tam yansıtmaz

Sık yapılan hatalar ve çözüm yaklaşımı:

Hata: Toplam varlık arttı diye olumlu yorumlamak

Çözüm: Alacak ve stokların nakde dönüş hızını kontrol etmek

Hata: Kârlılığı likidite sanmak

Çözüm: Kısa vadeli borçlar karşısında nakit ve tahsilat gücünü birlikte okumak

Hata: Borcun sadece tutarına bakmak

Çözüm: Borcun vadesini ve faizli kısmını ayrı görmek

Son adım olarak, kendi bilançonuzda önce net işletme sermayesini hesaplayıp alacak-stok kalitesini kontrol etmeyi deneyin. Bu küçük kontrol, çoğu zaman büyük resmi hızlıca ortaya çıkar.

Bilanço Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Bilanço İle Gelir Tablosu Arasındaki Temel Fark Nedir?

Bilanço, belirli bir tarihte işletmenin finansal durumunu gösterir. Gelir tablosu ise belirli bir dönemde oluşan gelir, gider ve kâr veya zararı gösterir.

Bilanço Hangi Sıklıkla Hazırlanmalıdır?

Yasal raporlama gereksinimlerine göre genelde dönem sonlarında hazırlanır. Yönetim amaçlı takipte aylık veya üç aylık hazırlanması, riskleri erken görmeye yardımcı olur.

Bilanço Kalemlerinde Yeniden Sınıflandırma Ne Anlama Gelir?

Bir kalemin, niteliğine göre doğru gruba taşınmasıdır. Örneğin vadesi 1 yılın altına düşen uzun vadeli borcun kısa vadeli borçlara alınması gibi.

Bilançoda Negatif Özkaynak Ne Anlama Gelir?

Şirketin birikmiş zararlarının, sermaye ve diğer özkaynak kalemlerini aşmasıdır. Bu durum finansal dayanıklılığı düşürür ve borçlanma riskini artırabilir.