Basit Usulden Gerçek Usule Nasıl Geçilir?

Her girişimcinin en büyük hedeflerinden biri işini büyütmek, daha fazla müşteriye ulaşmak ve kazancını artırmaktır. Türkiye’deki vergi sistemi, bu başlangıç aşamasındaki küçük ölçekli mükelleflere kolaylık sağlamak amacıyla Basit Usul Vergilendirme adında özel bir düzenleme sunar. Ancak işler büyüdükçe, bu kolaylıklar yerini daha kapsamlı bir sisteme, yani Gerçek Usul Vergilendirmeye bırakır. Basit Usulden Gerçek Usule geçiş, bir işletmenin büyümesinin doğal bir sonucudur ve bu süreç, doğru yönetildiğinde bir zorluktan ziyade bir fırsat haline gelebilir.

Basit Usul Vergilendirme Nedir?

Basit Usul Vergilendirme, Gelir Vergisi Kanunu’nun 46 ila 51. maddelerinde düzenlenen ve belirli şartları taşıyan küçük esnaf ve sanatkârların vergilendirilmesi için uygulanan özel bir sistemdir. Bu usul, özellikle defter tutma, belge düzenleme ve beyanname verme gibi karmaşık işlemlere girmek istemeyen, operasyonları daha küçük ölçekte olan mükellefler için büyük bir kolaylık sağlar.

Basit usulün en temel özellikleri şunlardır:

Sabit Vergi: Yıllık kazanç üzerinden değil, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen, her yıl yeniden değerleme oranında artırılan sabit bir tutar üzerinden vergi ödenir.
Defter Tutma Zorunluluğu Yok: Mükellefler, sadece alış ve satışlarını kaydettikleri "İşletme Defteri Özeti" veya benzeri basit bir kayıt tutmakla yükümlüdür.
Vergi Tevkifatı Yok: Basit usulde vergilendirilen mükellefler, tevkifat (stopaj) yapmakla yükümlü değildir.
KDV Mükelleflyeti Yok: Katma Değer Vergisi (KDV) beyannamesi verilmez ve KDV hesaplaması yapılmaz. Bu durum, fiyatlandırma konusunda avantaj sağlayabilir.

Bu sistemin amacı, ticari hayata yeni atılan veya cirosu belirli bir haddi aşmayan kişilerin üzerindeki bürokratik yükü hafifleterek, vergiye gönüllü uyumu artırmaktır.

2025 Basit Usul Vergilendirme Hadleri

Basit usulde vergilendirmeden yararlanabilmek için belirlenen bazı hadler bulunmaktadır. Bu hadler, her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yeniden belirlenir ve mükelleflerin bir önceki takvim yılında elde ettikleri hasılat ve yaptıkları alımlar bu hadlerin altında kalmalıdır.

2025 yılına ait kesin hadler, bu yazı yayımlandığı tarihte henüz resmi olarak açıklanmamıştır. Bu hadler genellikle her yılın sonunda, yeniden değerleme oranına göre belirlenerek Resmi Gazete’de yayımlanır. Bu nedenle, güncel ve kesin hadler için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) resmi duyurularını takip etmeniz hayati önem taşımaktadır. Aşağıdaki tablo, 2024 yılı için belirlenen hadleri örnek teşkil etmesi amacıyla içermektedir ve 2025 yılı hadleri bu rakamlara yakın bir artış gösterecektir.

İşlem Türü	2024 Yılı Hadleri (Örnek)
Yıllık Alış Tutarı	690.000 TL
Yıllık Satış Tutarı	1.100.000 TL
Yıllık Hizmet Hasılatı	340.000 TL
Her İkisinin Birlikte Yapılması Durumunda	690.000 TL (Alış) ve 340.000 TL (Satış/Hasılat)

Bu hadlerden herhangi birinin aşılması durumunda, mükellef bir sonraki takvim yılı başından itibaren Gerçek Usule geçmek zorundadır.

Gerçek Usul Vergilendirme Nedir?

Gerçek Usul Vergilendirme, bir işletmenin kar veya zararını net olarak ortaya koyan ve bu net kazanç üzerinden gelir vergisi hesaplayan sistemdir. Türkiye'deki mükelleflerin büyük çoğunluğu bu usule tabidir. Gerçek usul, bir işletmenin mali durumunu daha detaylı ve şeffaf bir şekilde gösterir.

Gerçek usulün temel özellikleri şunlardır:

Net Kazanç Üzerinden Vergi: Elde edilen gelirler ile yapılan giderler arasındaki olumlu fark (kar) üzerinden, artan oranlı gelir vergisi tarifesine göre vergi hesaplanır.
Defter Tutma Zorunluluğu: İşletmeler, faaliyetlerinin büyüklüğüne göre İşletme Hesabı Esasına Göre Defter veya Bilanço Esasına Göre Defter tutmak zorundadır.
Giderlerin Düşülebilmesi: İşle ilgili yapılan tüm giderler (kira, personel maaşları, elektrik, su, telefon, reklam, amortisman vb.) kazançtan düşülerek vergi matrahı azaltılabilir.
KDV Mükellefiyeti: Gerçek usuldeki mükellefler, Katma Değer Vergisi Kanunu'na göre KDV hesaplamak, beyan etmek ve ödemekle yükümlüdür.

Basit Usul ile Gerçek Usul Arasındaki Farklar

Basit Usulden Gerçek Usule geçişin en net anlaşılması, iki sistem arasındaki temel farkları bilmekten geçer. Aşağıdaki tablo, bu farkları net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Kriter	Basit Usul	Gerçek Usul
Vergi Hesaplama	Belirlenen sabit tutar üzerinden ödenir.	Gelirler ile giderler arasındaki fark (net kar) üzerinden ödenir.
Defter Tutma	Zorunluluğu yoktur, sadece alış/satış kaydı yeterlidir.	İşletme veya Bilanço usulüne göre defter tutulması zorunludur.
KDV Mükellefiyeti	KDV mükellefiyeti yoktur.	KDV mükellefiyeti vardır, KDV beyannamesi verilir.
Gider İndirimi	Gerçek giderler vergi matrahından düşülemez.	İşle ilgili yapılan tüm giderler, vergiden düşülebilir.
Beyanname	Yıllık beyanname tek seferde verilir.	Gelir vergisi, KDV, muhtasar vb. gibi çeşitli beyannameler periyodik olarak verilir.
Muhasebe	Basit kayıtlar tutulur, mali müşavir zorunluluğu yoktur.	Detaylı muhasebe takibi gerekir, mali müşavir desteği neredeyse zorunludur.

Kimler Basit Usul Vergilendirmeden Yararlanamaz?

Basit usul vergilendirmeden yararlanamayacak kişiler ve meslek grupları Gelir Vergisi Kanunu’nun 47. maddesi ve 51. maddesinde açıkça belirtilmiştir. Bu durumlar, genellikle belirli bir sermaye veya uzmanlık gerektiren faaliyetleri kapsar.

Basit usulden faydalanamayacak başlıca mükellef grupları şunlardır:

Şirketler: Şahıs şirketleri (şahıs işletmeleri) dışındaki şirket türleri (limited, anonim şirketler vb.)
Noterler, Avukatlar, Serbest Meslek Erbabı: Serbest meslek faaliyetinde bulunan doktor, diş hekimi, avukat, mimar, mühendis, serbest muhasebeci ve mali müşavir gibi meslek grupları.
Aracılık Yapanlar: Sigorta, reklam, gümrük komisyoncusu, emlak komisyoncusu gibi aracılık yapanlar.
Değirmen, Fabrika veya Ticari Motorlu Taşıt Sahipleri: Bu araçlarla ticari faaliyette bulunanlar.
Birden Fazla İşyeri Bulunanlar: Bir mükellef tarafından tek başına veya eşi ya da çocuklarıyla birlikte birden fazla işyeri işletilmesi halinde.

Eğer bu gruplardan birine dahilseniz, işe başlarken doğrudan Gerçek Usulde vergilendirilmeniz gerekmektedir.

Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş Nasıl Olur?

Basit Usulden Gerçek Usule geçiş süreci, genellikle otomatik olarak işleyen bir süreçtir ve kanunlarla belirlenmiş kurallara tabidir.

En yaygın geçiş nedeni, bir takvim yılı içerisinde basit usul hadlerini aşmaktır. Örneğin, 2024 yılı içinde yapılan satış hasılatı veya alış tutarı yukarıda belirtilen hadleri aşarsa, mükellef 2025 takvim yılının başından itibaren Gerçek Usule geçer. Hadlerin aşılması durumunda, mükellef bu durumu yıl sonu itibarıyla bağlı olduğu vergi dairesine bildirmekle yükümlüdür.

Adım Adım Geçiş Süreci:

Durum Tespiti: Yıl sonu yaklaşırken veya yıl içinde, toplam alım/satım hasılatınızın basit usul hadlerine yaklaştığını veya aştığını tespit edin.
Vergi Dairesine Bildirim: Hadleri aştığınız takvim yılını takip eden yılın Ocak ayında, bağlı bulunduğunuz vergi dairesine bir dilekçe ile durumunuzu bildirmeniz gerekir. Günümüzde bu süreç, e-devlet veya interaktif vergi dairesi üzerinden de otomatik olarak işleyebilmektedir.
Yeni Vergi Dairesi Kaydı: Gerekli durumlarda, vergi dairesi size yeni bir vergi levhası ve mükellefiyet bilgileri verecektir.
Muhasebe Sistemi Kurulumu: Gerçek Usule geçişle birlikte, yasal defterlerinizi (İşletme Defteri veya Bilanço Defteri) tasdik ettirmeniz ve düzenli olarak tutmaya başlamanız gerekir. Bu aşamada, bir mali müşavir ile çalışmaya başlamanız süreci çok kolaylaştıracaktır.

Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş Ne Zaman Yapılır?

Basit usulden gerçek usule geçişin en kritik noktalarından biri, doğru zamanda ve doğru şekilde hareket etmektir. Geçiş, hadlerin aşıldığı takvim yılını takip eden yılın başından itibaren geçerli olur.

Örnek:

Bir mükellef, 2024 yılı içinde toplam satış hasılatının 1.100.000 TL olan haddi aştığını tespit etti.
Bu durumda mükellef, 2025 takvim yılının 1 Ocak tarihinden itibaren Gerçek Usulde vergilendirilecektir.
Mükellef, 2025 Ocak ayı içinde vergi dairesine bildirimde bulunmakla yükümlüdür.

Hadlerin aşılması dışında, kendi isteğiyle gerçek usule geçmek isteyen mükellefler de olabilir. Bu durumda, yine yılın ilk ayında vergi dairesine başvuru yapılması gerekmektedir.

Basit Usulden Gerçek Usule Geçişte Neler Değişir?

Basit Usulden Gerçek Usule geçiş, bir işletmenin operasyonel ve finansal yönetiminde köklü değişiklikler getirir. Bu değişiklikler, ilk bakışta karmaşık gibi görünse de, işinize daha profesyonel bir yaklaşım kazandıracaktır.

Başlıca değişiklikler şunlardır:

Vergi Yükümlülüğü: Artık sabit bir vergi yerine, net kârınız üzerinden artan oranlı gelir vergisi ödeyeceksiniz. Kârınız düşükse ödeyeceğiniz vergi de düşük olabilirken, kârınız yüksekse vergi oranınız da artacaktır.
Defter Tutma ve Belgeler: Vergi Usul Kanunu’na uygun olarak yasal defterler tutulması zorunlu hale gelir. Fatura, gider pusulası, makbuz gibi belgelerin titizlikle toplanması ve kaydı gerekir.
KDV Mükellefiyeti: Yaptığınız satışlar için KDV hesaplayacak, topladığınız KDV ile ödediğiniz KDV arasındaki farkı aylık veya üç aylık dönemlerde beyan edip ödeyeceksiniz.
Beyanname Çeşitliliği: Gelir vergisi beyannamesi dışında, KDV beyannamesi, Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (çalışan varsa) gibi çeşitli beyannameler de vermeniz gerekecektir.
Mali Müşavir veya Muhasebeci: Tüm bu karmaşık süreçleri doğru yönetmek için bir mali müşavir veya muhasebeci ile çalışmak, yasal zorunluluk olmasa da neredeyse kaçınılmaz hale gelir.

Genç Girişimciler İçin Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş

Genç girişimcilere sağlanan vergi istisnası, Gelir Vergisi Kanunu'nun 20. maddesinde düzenlenen ve 29 yaşını doldurmamış girişimcilere yönelik bir teşvik mekanizmasıdır. Bu istisna, belirli şartları taşıyan gençlerin ticari, zirai veya serbest meslek kazançlarının üç vergilendirme dönemi boyunca 75.000 TL'ye kadar olan kısmının gelir vergisinden muaf tutulmasını sağlar.

Bu durum, basit usulden gerçek usule geçen genç girişimciler için büyük bir avantajdır. Çünkü genç girişimci istisnası, Gerçek Usulde vergilendirilen mükellefler için geçerlidir. Basit usulde olanlar bu istisnadan zaten yararlanamazlar. Dolayısıyla, işi büyüyen ve basit usul hadlerini aşan genç girişimciler, gerçek usule geçişle birlikte vergi yükümlülükleri artsa bile, istisna sayesinde üç yıl boyunca önemli bir vergi avantajından faydalanmaya devam edebilirler. Bu istisna, genç girişimcilerin işlerini büyütme motivasyonunu artırırken, onlara finansal olarak da rahat bir nefes aldırır.

Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş Bildirim Usulü ve Süresi

Basit usulden gerçek usule geçiş bildiriminin doğru zamanda ve doğru şekilde yapılması, vergisel yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmesi açısından büyük önem taşır.

Bildirim Süresi: Hadlerin aşıldığı takvim yılını takip eden yılın Ocak ayı sonuna kadar bağlı bulunulan vergi dairesine yazılı olarak bildirimde bulunulması gerekir.
Bildirim Usulü: Mükellef, vergi dairesine hitaben yazacağı bir dilekçe ile hadleri aştığını ve yeni yıl itibarıyla gerçek usule geçmek istediğini beyan eder. Bu dilekçeye, hadleri aştığına dair belgeler (örneğin, alış veya satış belgelerinin dökümü) eklenebilir. Günümüzde Gelir İdaresi Başkanlığı, mükelleflerin bu bildirimlerini elektronik ortamda (Interaktif Vergi Dairesi üzerinden) yapabilmelerine de olanak tanımaktadır. Bazı durumlarda ise vergi dairesi, sistemden tespit ettiği had aşımını kendiliğinden işleme alarak geçişi otomatik olarak gerçekleştirebilmektedir.

Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş Yapmamanın Vergisel Cezaları

Basit usul mükellefleri, kanunla belirlenen hadleri aşmalarına rağmen, geçiş bildirimini yapmaz veya gerçek usul yükümlülüklerini yerine getirmezlerse ciddi vergisel yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirler.

Re'sen Tarhı: Vergi daireleri, mükellefin hadleri aştığını tespit ederse, kendiliğinden (re'sen) bir tarhiyat (vergi hesaplaması) yaparak mükellefi gerçek usule geçirilmiş sayar.
Vergi Ziyaı Cezası: Vaktinde ödenmeyen vergi tutarı için vergi ziyaı cezası kesilir. Bu ceza, tarh edilen verginin bir katıdır. Vergi ziyanına, verginin %50'si oranında ceza da uygulanabilir.
Gecikme Zammı: Ödenmeyen vergi tutarı için, verginin vadesinden itibaren ödeme tarihine kadar gecikme zammı uygulanır. Bu oran, her ay için ayrı ayrı belirlenir.
Usulsüzlük Cezaları: Defter tutma ve beyanname verme gibi yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle ayrıca usulsüzlük cezaları da kesilebilir.

Bu cezalar, ödenmesi gereken vergi tutarını katbekat artırabilir ve mükellefin mali durumunu ciddi şekilde zorlayabilir. Bu nedenle, hadleri aşan bir mükellefin en kısa sürede yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi hayati önem taşır.

Basit Usulden Gerçek Usule Geçiş Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Gerçek Usule geçtikten sonra tekrar Basit Usule dönülebilir mi?

Gerçek Usulde vergilendirilen bir mükellefin tekrar Basit Usule dönmesi genellikle mümkün değildir. Ancak, Gelir Vergisi Kanunu'na göre, işini terk eden ve yeniden işe başlayan mükellefler veya belirli hadlerin altına düşen mükellefler için istisnai bazı durumlar söz konusu olabilir. Yine de kural, bir kez gerçek usule geçenlerin bu usulde devam etmesidir.

Gerçek Usulde hangi defterleri tutmak zorunludur?

Gerçek usulde vergilendirilen mükellefler, yıllık alış ve satış tutarları gibi kriterlere göre belirlenen hadlere bağlı olarak, ya İşletme Hesabı Esasına Göre Defter ya da Bilanço Esasına Göre Defter tutmak zorundadır. Cirosu daha küçük olanlar İşletme Hesabı defteri tutabilirken, hadleri aşanlar Bilanço usulüne göre defter tutmalıdır.

Basit Usulden Gerçek Usule geçiş için muhasebeci tutmak zorunlu mudur?

Yasal olarak zorunlu olmamakla birlikte, Basit Usulden Gerçek Usule geçen bir mükellefin mali müşavir veya muhasebeci desteği alması kuvvetle tavsiye edilir. Çünkü gerçek usul, defter tutma, beyanname hazırlama, KDV hesaplama ve vergi mevzuatına uyum gibi karmaşık süreçleri içerir. Bu süreçleri hatasız yönetmek, ceza ve yaptırımlardan kaçınmak için profesyonel destek elzemdir.

Limitleri aştığımı geç fark edersem ne olur?

Hadleri aştığınızı geç fark ettiğinizde, bu durumu derhal vergi dairesine bildirmeniz gerekir. Gecikme süresine bağlı olarak usulsüzlük cezası ve gecikme zammı uygulanacaktır. En önemlisi, vergi dairesi had aşımını kendiliğinden tespit ettiğinde, çok daha ağır cezalarla karşılaşabilirsiniz. Bu nedenle, yıllık hadlerinizi düzenli olarak takip etmek büyük önem taşır.

Gerçek Usulde vergi nasıl hesaplanır?

Gerçek usulde vergi, elde ettiğiniz toplam gelirlerden (satışlar, hizmet bedelleri vb.) tüm giderlerinizin (kira, personel gideri, amortisman, faturalar vb.) düşülmesiyle bulunan net kar (matrah) üzerinden hesaplanır. Bulunan bu net kar, Gelir Vergisi Kanunu'ndaki artan oranlı vergi tarifesine göre vergilendirilir. KDV ise, yaptığınız satışlar üzerinden topladığınız KDV ile yaptığınız alışlar üzerinden ödediğiniz KDV arasındaki farktır.