Narh
Narh, bir malın veya hizmetin fiyatını, devletin belirli bir üst sınır veya alt sınır üzerinden kontrol etme uygulamasıdır. Türk hukukunda narh, özellikle temel tüketim ürünlerinin ve hizmetlerinin, piyasa koşullarından bağımsız olarak devlet tarafından belirlenen fiyatlarla satışa sunulmasını sağlamak amacıyla kullanılan bir düzenlemeyi ifade eder. Bu düzenlemeler, enflasyonist baskılar veya aşırı fiyat artışlarının önüne geçilmesi amacıyla uygulanır. Narh, genellikle gıda ürünleri, enerji ve ulaşım hizmetleri gibi halkın temel ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetlerde uygulanır.
Narh uygulaması, devletin piyasadaki fiyat dengesini sağlamasına yardımcı olur ve tüketicinin aşırı fiyat artışlarından etkilenmesini engeller. Özellikle, ekonomik kriz dönemlerinde veya arz-talep dengesinin bozulduğu durumlarda, narh uygulamaları fiyatların istikrarlı tutulmasını amaçlar. Örneğin, gıda ürünlerinin fiyatlarındaki ani artışlar, alım gücünü düşürebilir ve özellikle dar gelirli kesimlerin yaşam standartlarını olumsuz etkileyebilir. Narh, bu tür durumlarla başa çıkabilmek için devreye girer ve fiyatların makul seviyelerde tutulmasını sağlar.
Narh, sadece fiyatları belirlemekle kalmaz, aynı zamanda fiyat denetimi yapılmasını ve belirlenen fiyatların uygulanmasını da içerir. Yani, devlet, belirlediği fiyatlardan daha yüksek fiyatlarla satış yapan işletmelere karşı denetim yaparak, haksız kazanç sağlanmasının önüne geçer. Bu denetimler, genellikle ticaret il müdürlükleri ve belediyeler gibi yerel yönetimler tarafından yürütülür.
Narh uygulamaları, serbest piyasa ekonomisinin işleyişini sınırlayabilir. Bu nedenle, aşırı derecede sık ve geniş kapsamlı narh uygulamaları, piyasada arz-talep dengesizliğine veya karaborsa gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir. Ancak doğru şekilde uygulandığında, sosyal adaletin sağlanması açısından önemli bir araçtır. Narh, belirli mal ve hizmetlerin her kesime ulaşılabilir olmasını sağlar, özellikle dar gelirli grupların temel ihtiyaçlarını karşılamasını kolaylaştırır.
Narh sisteminin tarihsel olarak, Osmanlı İmparatorluğu döneminde de uygulandığı bilinmektedir. O dönemde, devlet, ticaretin düzenlenmesi ve halkın temel ihtiyaçlarının uygun fiyatlarla karşılanabilmesi amacıyla narh uygulamasına başvurmuştur. Günümüzde ise narh uygulamaları, ekonomik istikrar sağlamak, enflasyonu kontrol altına almak ve toplumun alım gücünü korumak gibi önemli hedeflere hizmet eder.
Narh, devletin piyasada fiyatları kontrol etme ve düzenleme aracı olarak, özellikle halkın temel ihtiyaçlarına yönelik mal ve hizmetlerin erişilebilirliğini sağlamak amacıyla kullanılan bir yöntemdir. Doğru bir şekilde uygulandığında, ekonomik istikrarın korunmasına ve sosyal denetimin güçlenmesine yardımcı olur