Birincil Piyasa

B Harfi

Tanım

Birincil piyasa, hisse senedi veya tahvil gibi menkul kıymetlerin ilk kez ihraç edilip yatırımcılara satıldığı piyasadır. Halka arz ve sermaye artırımı satışları burada gerçekleşir; elde edilen fon doğrudan ihraççıya gider. Sonraki alım-satım ise ikincil piyasadadır.

Örnekler

Bir şirket, ilk kez halka açılarak hisse senetlerini yatırımcılara doğrudan sattığında işlem birincil piyasada gerçekleşmiş olur.

Aynı Harfle Başlayan Terimler

BA/BS Formu

BA/BS Formu, Türkiye’de ticari faaliyet gösteren işletmelerin belirli bir tutarın üzerindeki mal ve hizmet alım–satımlarını Gelir İdaresi Başkanlığı’na bildirmek için kullandığı elektronik beyan formudur. BA Formu, işletmelerin aylık dönemlerde yaptıkları yüksek tutarlı mal ve hizmet alımlarını; BS Formu ise aynı dönemde gerçekleştirdikleri mal ve hizmet satışlarını gösterir. Bu formun temel amacı, ticari işlemlerin karşılıklı olarak doğrulanmasını sağlamak ve vergi sisteminin şeffaf şekilde işlemesine katkıda bulunmaktır. Bir işletmenin satış olarak bildirdiği bir fatura, karşı tarafta alım olarak görünmelidir; böylece vergi idaresi kayıtların doğruluğunu kolayca kontrol edebilir. BA/BS Formu, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede önemli bir araç olarak kabul edilir ve vergisel uyumun artırılmasında kritik bir rol oynar. İşletmeler açısından bakıldığında bu form, düzenli muhasebe tutulmasını teşvik eden bir kontrol mekanizmasıdır. Aylık alış ve satış faturalarının düzenli şekilde kaydedilmesi, olası hataların erkenden tespit edilmesine olanak tanır. Özellikle büyük hacimli ticaret yapan işletmeler için BA/BS Formu, hem yasal bir zorunluluk hem de finansal disiplin açısından önemli bir adımdır. Türkiye’de bilanço esasına göre defter tutan tüm şirketler, belirlenen parasal limitleri aşmaları halinde bu formu vermekle yükümlüdür. Formlar e-beyanname sistemi üzerinden elektronik ortamda gönderilir ve belirlenen sürelerde teslim edilmelidir; aksi durumda gecikme cezalarıyla karşılaşılabilir. BA/BS Formu’nun düzenli ve doğru doldurulması, hem iç denetim hem de vergi denetimi süreçlerinde işletmelerin lehine sonuçlar doğurur. Bu nedenle işletmeler, ilgili döneme ait faturaları dikkatle kontrol etmeli, kendi kayıtları ile tedarikçi ve müşteri kayıtlarının uyumlu olmasına özen göstermelidir. Günümüzde hem muhasebe programları hem de e-fatura sistemleri BA/BS uyumunu kolaylaştırsa da formların doğru hazırlanması hâlâ büyük önem taşımaktadır. Kısacası BA/BS Formu, Türkiye’deki ticari faaliyetlerin kayıt altına alınmasını sağlayan, vergisel şeffaflığı destekleyen ve işletmelerin muhasebe düzenini güçlendiren resmi bir bildirim aracıdır.

Bakiye

Bakiye, finans, muhasebe ve günlük para yönetimi alanlarında sıkça kullanılan, bir hesabın yapılan işlemler sonucunda ulaştığı kalan tutarı ifade eden temel bir kavramdır. En genel anlamıyla bakiye, borç ve alacak hareketlerinin veya gelir ve gider işlemlerinin farkından ortaya çıkan net durumu gösterir. Bu nedenle bakiye, hem bireylerin hem de işletmelerin mali yapısını anlamak için önemli bir göstergedir. Bankacılıkta bakiye, bir müşterinin hesabında bulunan toplam kullanılabilir para miktarını temsil eder. Hesaba yapılan yatırmalar, havaleler, kart harcamaları ve otomatik ödemeler gibi tüm hareketler hesap bakiyesini etkiler. Bu nedenle bankada görülen “kullanılabilir bakiye” ile “hesap bakiyesi” zaman zaman birbirinden farklı olabilir; örneğin provizyon işlemleri, kart blokeleri veya bekleyen ödemeler bakiyeyi geçici olarak etkileyebilir. Muhasebe dünyasında ise bakiye, daha teknik bir anlam taşır. Her hesap, borç (debit) ve alacak (credit) kayıtlarından oluşur ve bu kayıtların net sonucu o hesabın bakiyesini ortaya çıkarır. Pozitif bakiye, bir hesabın alacaklı durumda olduğunu; negatif bakiye ise borçlu durumda bulunduğunu gösterir. İşletmeler için kasa bakiyesi, banka bakiyesi, stok bakiyesi ve cari hesap bakiyesi gibi birçok farklı bakiye türü vardır. Bu bakiyelerin düzenli ve doğru şekilde takip edilmesi, hem nakit akışının kontrolü hem de finansal raporların sağlıklı hazırlanması açısından büyük önem taşır. Günlük yaşamda da bakiye kelimesi oldukça yaygın kullanılır. Dijital cüzdan uygulamalarında kalan kullanabilir miktar, ulaşım kartlarındaki kalan hak, oyun içi kredi miktarı veya ön ödemeli hatlardaki kalan TL gibi birçok alanda bakiye kavramı karşımıza çıkar. Bu kullanım, bakiyenin sadece profesyonel muhasebe alanına ait bir terim olmadığını, aynı zamanda bireylerin günlük finansal alışkanlıklarının da ayrılmaz bir parçası olduğunu göstermektedir. Bakiye takibi, hem kişisel bütçe yönetimi hem de kurumsal finansal planlama açısından kritik bir unsurdur. Doğru bakiye bilgisi sayesinde harcamalar daha kontrollü yapılır, gereksiz riskler önlenir ve finansal kararlar daha sağlıklı alınır. Özellikle dijital bankacılığın yaygınlaşmasıyla birlikte bakiye bilgisine anlık erişim mümkün hâle gelmiş, bu da bireylerin finansal farkındalığını artırmıştır. Özetle bakiye, bir hesabın mevcut durumunu gösteren temel bir mali terimdir ve parasal hareketlerin tümünü anlamlandırmada merkezi bir rol oynar.

Barkod

Barkod, ürün, hizmet veya herhangi bir nesne hakkında bilgi taşıyan, dikey çizgilerden ve farklı kalınlıklardaki boşluklardan oluşan optik bir tanımlama sistemidir. En temel işlevi, bir ürünü benzersiz şekilde tanımlamak ve bu ürüne ait bilgilere hızlıca erişilmesini sağlamaktır. Market raflarında, mağaza kasalarında, depo yönetiminde, kargo takip sistemlerinde ve sağlık sektöründe sıklıkla kullanılan barkodlar, modern ticaretin dijital altyapısının en önemli parçalarından biridir. Barkod sayesinde ürün fiyatı, üretici bilgisi, stok adedi, ürün kategorisi gibi veriler birkaç saniyede okunabilir ve sisteme aktarılabilir. Barkodlar bir barkod okuyucu tarafından lazer veya kamera sistemiyle taranır ve bu tarama sonucunda kodun temsil ettiği bilgilere anında ulaşılır. Bu hızlı işleme yeteneği, barkodun hem zaman tasarrufu sağlaması hem de hata payını azaltması açısından büyük avantaj sunar. Manuel veri girişinde oluşabilecek hatalar barkod sistemi sayesinde minimuma iner. Özellikle yüksek hacimli satış yapan işletmeler için barkod kullanımı, operasyonel verimliliği artıran kritik bir gereklilik hâline gelmiştir. Günümüzde barkod türleri oldukça çeşitlidir. En yaygın kullanılan barkod tipi, 1 boyutlu (1D) barkodlardır ve genellikle ürün ambalajlarında görmeye alışık olduğumuz çizgili yapıdan oluşur. Bunun yanında kare kod olarak bilinen 2 boyutlu (2D) barkodlar da yaygınlaşmıştır. QR kod olarak bilinen bu barkod türü, çok daha fazla veriyi küçük bir alanda saklayabilir ve akıllı telefon kameralarıyla kolayca okunabilir. Dijitalleşmenin hızlanmasıyla birlikte QR kodlar; restoran menülerinde, biletlerde, ödeme sistemlerinde ve kampanyalarda sıkça kullanılan pratik bir çözüm hâline gelmiştir. Barkod sistemleri, stok yönetiminde işletmelere büyük kolaylık sağlar. Bir ürün depoya girdiğinde veya depodan çıktığında barkodunun okutulması, stok takibini otomatik hâle getirir. Bu da hem maliyet kontrolünü hem de tedarik zinciri yönetimini daha verimli kılar. Ayrıca barkod, ürün güvenliği açısından da önemlidir; sahte ürünlerin tespit edilmesi, ürün geri çağırma süreçlerinin yönetilmesi ve izlenebilirlik çalışmalarında barkodlar kritik rol oynar. Kısacası barkod, ürünlerin kimlik kartı niteliğinde olan, ticari işlemleri hızlandıran ve veri yönetimini kolaylaştıran teknolojik bir işaretleme sistemidir. Hem kullanıcılar hem de işletmeler için pratik, güvenilir ve maliyet etkin bir çözümdür.

Beyanname

Beyanname, kişi veya kurumların kanunlar çerçevesinde yerine getirmekle yükümlü oldukları bildirimleri resmi makamlara ilettikleri yazılı ya da elektronik belgeyi ifade eden bir terimdir. En genel anlamıyla beyanname, bir durumu, geliri, mal varlığını, ticari faaliyeti veya vergisel yükümlülüğü yetkili makamlara doğru ve eksiksiz biçimde bildirme sürecidir. Vergi hukukunda sıkça kullanılan bu kavram, bireylerin ve işletmelerin mali sorumluluklarını yerine getirmesinde kritik bir rol oynar. Beyanname kavramı özellikle vergi dünyasında merkezi bir öneme sahiptir. Gelir vergisi, kurumlar vergisi, KDV, geçici vergi, damga vergisi ve muhtasar beyanname gibi pek çok vergi türü, belirli dönemlerde verilen beyanname aracılığıyla bildirilir. Bu bildirimler, mükellefin söz konusu dönemde elde ettiği kazançları veya yaptığı işlemleri resmi olarak beyan etmesini sağlar. Vergi dairesi, bu bilgileri esas alarak vergilendirme işlemini gerçekleştirir. Dolayısıyla beyanname, devlet ile mükellef arasında köprü görevi gören temel bir iletişim belgesidir. Beyanname verme süreci günümüzde büyük ölçüde dijitalleşmiştir. Türkiye’de Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kullanılan e-Beyanname sistemi, tüm vergisel bildirimlerin elektronik olarak iletilmesini sağlar. Bu sistem sayesinde süreç hem daha hızlı hem de daha güvenli hâle gelmiştir. Elektronik beyanname göndermek, hataları azaltır, iş yükünü hafifletir ve arşivleme kolaylığı sunar. Mükellefler, beyannamelerini belirlenen sürelerde göndermekle yükümlüdür; gecikme durumunda cezai yaptırımlar uygulanabilir. Beyanname yalnızca vergi alanında kullanılmaz. Gümrük işlemlerinde mal giriş ve çıkışlarını bildirmek için gümrük beyannamesi; ticari faaliyetlerde belli bildirimler için faaliyet beyannamesi; dernek, vakıf ve kamu kurumlarında ise farklı amaçlara yönelik beyanname türleri bulunur. Bu bakımdan "beyanname", pek çok resmi sürecin temelini oluşturan yapısal bir kavramdır. Bir beyannamenin geçerliliği, içeriğinin doğru, gerçeğe uygun ve eksiksiz olmasına bağlıdır. Yanlış veya yanıltıcı bilgi içeren beyannameler hukuki sorumluluk doğurabilir. Bu nedenle bireylerin ve işletmelerin beyanname sürecini dikkatle yönetmesi, doğru verilerle çalışması ve gerektiğinde uzman desteği alması önemlidir. Özetle beyanname, resmi makamlara sunulan ve hukuki geçerliliği bulunan bir bildirim belgesidir. Vergi mükelleflerinin yükümlülüklerini yerine getirmesinde, ticari faaliyetlerin düzenlenmesinde ve devletin kayıt sisteminin sağlıklı işlemesinde vazgeçilmez bir role sahiptir.

Bilanço

İşletmenin belirli bir tarihteki varlık, borç ve öz kaynaklarını gösteren temel finansal tablo. Bilanço muhasebesi, işletme mali durumunun analizi için vazgeçilmezdir.

Bilgi Fişi

Bilgi fişi, belirli bir konu, kişi, ürün, işlem veya olay hakkında temel ve hızlı erişilebilir bilgilerin yer aldığı kısa, özet niteliğinde bir kayıt formudur. Genellikle eğitimden muhasebeye, kurumsal yönetimden arşivlemeye kadar pek çok alanda kullanılan bilgi fişi, verilerin düzenli bir şekilde toplanmasını ve gerektiğinde kolayca bulunmasını sağlar. Bilgi fişi, hem dijital hem de fiziksel ortamda düzenlenebilir ve çoğu zaman bir belge veya dosyanın ilk tanımlayıcı bilgilerini içeren basit ama işlevsel bir araç olarak kullanılır. Günlük hayatta bilgi fişi, okul ve eğitim süreçlerinde öğrencilerin kimlik ve başarı bilgilerini toparlamak, kurum içi eğitimlerde katılımcı bilgilerini kaydetmek veya kütüphane arşivlerinde kitapların tanımlayıcı bilgilerini göstermek amacıyla kullanılabilir. Bu fişlerde genellikle isim, tarih, konu, açıklama, kategori, kodlama bilgisi veya ilgili dosya numarası gibi temel bilgiler yer alır. Bu yönüyle bilgi fişi, karmaşık veri yığınlarının daha düzenli ve yönetilebilir olmasını sağlar. İşletmeler açısından bilgi fişi, özellikle müşteri ilişkileri, stok yönetimi, insan kaynakları ve proje takibi gibi bölümlerde kritik önem taşır. Müşteri bilgi fişi, bir müşterinin iletişim bilgilerini, işlem geçmişini ve ihtiyaçlarını özetlerken; ürün bilgi fişi bir ürünün özelliklerini, fiyatını, stok durumunu veya teknik bilgilerini içerir. Böylece çalışanlar ihtiyaç duydukları temel verilere hızlıca ulaşabilir, süreçler daha verimli şekilde ilerler. Bilgi fişi aynı zamanda dijital dönüşümün etkisiyle elektronik sistemlerde daha yaygın kullanılan bir kavram hâline gelmiştir. CRM programları, ERP yazılımları ve veri tabanı sistemleri, her kayıt için bir tür bilgi fişi mantığıyla çalışır. Bu sayede sisteme girilen her unsurun kimliği, özellikleri ve ilişkili olduğu alanlar standart bir formatta tanımlanır. Bilgi fişinin bu yapısal düzeni, hem veri analizini hem de raporlama süreçlerini kolaylaştırır. Kısacası bilgi fişi, belirli bir konuda temel verileri hızlı, anlaşılır ve düzenli bir biçimde sunan pratik bir kayıt aracıdır. Özellikle bilgi yönetimi, veri takibi ve organizasyon süreçlerinde büyük kolaylık sağlar. Hem bireysel hem kurumsal kullanımda yaygın olan bilgi fişi, düzenli bir çalışma ortamı oluşturmanın ve veriye dayalı karar almanın önemli yardımcılarından biridir.

Sözlüğe Geri Dön

Sorunuz mu var?

Her An Yanınızdayız!

İşiniz durmasın, tüm sorularınıza çözüm sunuyoruz. Hızlı ve güvenilir destek için buradayız!

Bize Ulaşın